दिवाळी आली, तरी घरं सारवली जात नाहीत!

दिवाळी आली, तरी घरं सारवली जात नाहीत!

अकोल्याच्या मातीचा सुगंध हरवला; शेणामातीच्या सारवणासोबत जुन्या आठवणी, परंपरा आणि माणसांमधील ओलावाही हरवतोय... दिवाळी विशेष | ग्रामीण संस्कृती आणि बदलते गावजीवन अकोले, ता. ३ : दिवाळी जवळ आली की पूर्वी गावागावांत एक वेगळीच लगबग सुरू व्हायची. घरातील माणसांच्या चेहऱ्यावर आनंद, अंगणात सडा, उंबरठ्यावर गेरूची रंगरंगोटी आणि घरभर दरवळणारा शेणामातीचा सुगंध... दिवाळीच्या स्वागतासाठी घराचा प्रत्येक कोपरा सज्ज व्हायचा. घर सारवणे, भिंती लिपणे, अंगण स्वच्छ करणे, चुलीला नवे रूप देणे, या कामांतूनच दिवाळीचे खरे आगमन झाल्याची जाणीव व्हायची. मात्र, काळ बदलला आणि या परंपरेचे चित्रही बदलले. आज अकोले तालुक्यातील अनेक गावांमध्ये दिवाळी आली, तरी घर सारवण्याची लगबग दिसत नाही. शेणामातीच्या सारवणाची जागा आता रंग, डिस्टेंपर आणि आकर्षक टाइल्सनी घेतली आहे. अकोल्याच्या मातीचा तो सुगंध जणू आठवणींतच उरला आहे. सारवणाच्या दिवसांत घराघरांत उत्सव असायचा! पूर्वी आषाढ संपून पावसाळा ओसरू लागला की घरातील महिला दिवाळीच्या तयारीला लागत. घरातील जुनी माती काढून जमीन नव्याने तयार केली जायची. डोंगरकपारीतून किंवा माळरानातून आणलेली लाल, काळी चिकणमाती, शेण आणि राख यांचे मिश्रण करून ते पायाने तुडवले जायचे. माती चांगली मळून मुरवली की सारवणासाठी ती तयार व्हायची. घरातील महिला एकत्र जमायच्या. कुणी माती कालवायची, कुणी पाणी आणायचे, तर कुणी हाताने जमीन सारवायची. काम सुरू असताना ओव्या, गाणी आणि गप्पांची मैफल रंगायची. शेजारच्या घरातील महिलाही मदतीला यायच्या. काम संपेपर्यंत थकवा जाणवत नसे; कारण ते केवळ घरकाम नव्हते, तर एकत्रितपणाचा आनंद होता. सारवलेल्या जमिनीवर अनवाणी पाय ठेवला की मिळणारा थंडगार स्पर्श आजच्या महागड्या फरशांमध्येही मिळत नाही, अशी आठवण आजही अनेक ज्येष्ठांच्या मनात ताजी आहे. भिंतींचे लिपण आणि घराची वेगळीच शोभा! घराची जमीन सारवली की भिंतींचे लिपण सुरू व्हायचे. शेणमातीने भिंती सारवून त्यावर हाताच्या बोटांनी किंवा तळव्याने विशिष्ट पद्धतीने ठिपके उमटवले जायचे. काही ठिकाणी याला चोपणे असे म्हटले जायचे. त्यावर चुन्याच्या पांढऱ्या रंगाने नक्षी काढली जायची. प्रत्येक घरातील नक्षी वेगळी आणि ती तयार करणाऱ्या गृहिणीच्या कलात्मकतेची साक्ष देणारी असायची. उंबरठ्याला गेरू लावला जायचा. अंगणात शेणाचा सडा टाकून त्यावर रांगोळी काढली जायची. देवघर स्वच्छ करून दिव्यांची मांडणी केली जायची. घरातली चूलही नव्याने सारवली जायची. या प्रत्येक कामामागे स्वच्छतेबरोबरच श्रद्धा, सौंदर्य आणि आपलेपणाची भावना असायची. 'घर सारवलं की लक्ष्मी येते!' ही श्रद्धा होती. कोतूळ येथील ८२ वर्षांच्या लक्ष्मी सांगळे आजी जुन्या दिवसांची आठवण सांगताना भावूक होतात. त्या म्हणतात, "पूर्वी दिवाळीच्या आधी घर सारवण्याची किती घाई असायची! घरातली लहान-मोठी सगळी माणसं कामाला लागायची. शेजारच्या बायका मदतीला यायच्या. घर सारवून झालं की अंगणात रांगोळी काढायची. घर स्वच्छ आणि सुंदर झालं की लक्ष्मी घरात येते, अशी आमची श्रद्धा होती. आता घरं मोठी झाली, रंगीत झाली; पण त्या सारवलेल्या घराचा वास आणि त्या दिवसांचा आनंद पुन्हा मिळत नाही." आजींच्या या शब्दांत केवळ एका पिढीची आठवण नाही, तर बदलत्या ग्रामीण संस्कृतीची वेदनाही दडलेली आहे. काळ बदलला, मातीशी नातंही तुटलं! शेणामातीच्या सारवणाची परंपरा मागे पडण्यामागे अनेक कारणे आहेत. पूर्वी ही कामे करणाऱ्या महिलांची संख्या आता कमी झाली आहे. रोजगारासाठी अनेक जण शहरांकडे स्थलांतरित झाले आहेत. घरातील महिला आणि पुरुष दोघेही नोकरी-व्यवसायात व्यस्त असल्याने सारवणासाठी लागणारा वेळ देणे कठीण झाले आहे. दुसरीकडे, गावांच्या आसपासची माळराने आणि माती मिळण्याची ठिकाणेही बदलली आहेत. अनेक ठिकाणी प्लॉटिंग, बांधकामे आणि सिमेंटची घरे उभी राहिली. शेणामातीच्या घरांऐवजी सिमेंटची घरे, फरशा आणि आधुनिक रंगांचा वापर वाढला. नव्या पिढीला शेणाने घर सारवणे जुनेपणाचे वाटू लागले. परिणामी, एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे जाणारे हे पारंपरिक कौशल्य हळूहळू लोप पावत आहे. हरवला केवळ मातीचा वास नाही, तर सामूहिक जीवनाचा आनंदही! शेणामातीच्या घरांचे वैशिष्ट्य म्हणजे ऋतुमानानुसार घरातील तापमानात तुलनेने समतोल राहण्यास मदत होणे. नैसर्गिक मातीच्या बांधकामाला पर्यावरणपूरक पर्याय म्हणून आज पुन्हा महत्त्व मिळत आहे. मात्र, या परंपरेचे खरे वैशिष्ट्य केवळ बांधकामात नव्हते. त्यात माणसांमधील नाती होती. सारवणाच्या निमित्ताने शेजारच्या चार महिला एकत्र यायच्या. कुणाच्या घरात लग्नाची चर्चा, कुणाच्या शेतातील पिकांची चिंता, तर कुणाच्या मुलांच्या शिक्षणाच्या गप्पा रंगायच्या. काम करता करता ओव्या म्हटल्या जायच्या. एकीच्या घरचे काम दुसरीच्या घरचे काम समजून पूर्ण केले जायचे. आज घर रंगवण्यासाठी पेंटर येतो, काम ठरलेल्या वेळेत पूर्ण होते आणि घर पुन्हा चकचकीत दिसू लागते. पण त्या प्रक्रियेतून निर्माण होणारा सामूहिक आनंद मात्र हरवला आहे. मातीची परंपरा पुन्हा जिवंत होणार का? आज जगभरात नैसर्गिक बांधकाम, मातीची घरे आणि पर्यावरणपूरक वास्तुरचना यांना नव्याने महत्त्व दिले जात आहे. शहरांमधील काही लोक फार्महाऊस आणि रिसॉर्टमध्ये मुद्दाम मातीची घरे तयार करतात. त्यासाठी मोठा खर्चही करतात. मात्र, ज्या शेणामातीच्या घरांमध्ये आपल्या पूर्वजांनी आयुष्य घालवले, तीच परंपरा आपण आधुनिकतेच्या नावाखाली विसरत चाललो आहोत. अकोले तालुक्यातील शाळा, महिला बचत गट आणि ग्रामपंचायतींनी पुढाकार घेतल्यास या परंपरेची ओळख नव्या पिढीला करून देता येऊ शकते. शाळांमध्ये पारंपरिक सारवणाचे प्रात्यक्षिक, मातीच्या घरांचे प्रदर्शन आणि ज्येष्ठ महिलांकडून जुन्या पद्धतींचे प्रशिक्षण असे उपक्रम राबवता येतील. या दिवाळीत प्रत्येकाने संपूर्ण घर सारवावेच असे नाही; पण निदान देवघर, अंगणातील एखादा कोपरा किंवा पारंपरिक मातीच्या घराची आठवण जपणारा एक छोटासा भाग तरी या पद्धतीने सजवण्याचा प्रयत्न करावा. कारण घराला रंग देणे सोपे आहे; पण घराला मातीचा गंध, माणसांचा सहवास आणि परंपरेचा ओलावा देणे अधिक महत्त्वाचे आहे. आज घरांच्या भिंती रंगीत झाल्या, फरशा चकचकीत झाल्या; पण त्या भिंतींना एकत्रितपणाचा स्पर्श देणारे हात हरवत चालले आहेत. दिवाळीच्या रोषणाईत अकोल्याच्या मातीचा तो जुना सुगंध पुन्हा दरवळणार का, हा प्रश्न मात्र अनुत्तरित आहे!

दिवाळी आली तरी घरं सारवली जात नाहीत: अकोल्याच्या मातीची गोष्ट संपली का?*

*दिवाळी आली तरी घरं सारवली जात नाहीत: अकोल्याच्या मातीची गोष्ट संपली का?* *अकोले - दिवाळी विशेष (ग्रामीण वारसा) -* पूर्वी दिवाळी म्हणजे नुसता सण नव्हता, ती घराची शुद्धी होती. आज अकोले तालुक्यातील एखाद्या गावात जा आणि एखाद्या आजीला विचारा, "आजी, घर सारवलं का?" ती हसून म्हणेल - "आता कोण सारवतंय लेका? आता तर डायरेक्ट बिरला व्हाईट!" आणि याच एका वाक्यात अकोल्याच्या मातीचा ५०० वर्षांचा इतिहास संपतोय. *काय होतं पूर्वीचं सारवण-लिपण?* १. *सारवने (जमीन घालणे):* आषाढ संपला की घरातली जुनी माती काढून टाकायची. डोंगरातली लाल-काळी चिकण माती, त्यात शेण, गोमूत्र आणि राख मिसळून पायाने तुडवायची. ही तुडवलेली माती २ दिवस मुरू द्यायची. मग घरातील महिला एका लयीत, गाणं म्हणत जमीन सारवायच्या. त्या जमिनीचा गारवा आजच्या टाईल्समध्ये नाही. २. *लिपणे आणि चोपणे:* भिंतींना शेणाने लिपणे हे फक्त शोभेसाठी नव्हतं. शेण हे नैसर्गिक अँटीसेप्टिक आहे. कीटक, डास येत नाहीत. आणि चोपणे - भिंतीवर हाताने छोटे-छोटे ठिपके देणे, त्यावर चुन्याने नक्षी काढणे. प्रत्येक घराची नक्षी वेगळी, त्या घरच्या बाईची ओळख. ३. *उंबरठा आणि अंगण:* दिवाळीच्या दोन दिवस आधी उंबरठा गेरूने रंगवणे, अंगणात शेणाचा सडा आणि त्यावर बोटाने रांगोळी. आता उंबरठा मार्बलचा आणि अंगण सिमेंटचं. *का संपलं हे सगळं?* *अ) मजूरच नाही:* सारवण-लिपण करणाऱ्या मावशा आता शहरात मोलमजुरीला गेल्या. ५०० रुपयांत दिवसभर जमीन तुडवायला कोणी तयार नाही. *ब) वेळ नाही:* दोन्ही नवरा-बायको नोकरीला, मुलं पुण्याला. सारवणासाठी ३ दिवस कोण देणार? रेडिमेड डिस्टेंपर एका दिवसात होतो. *क) लाज वाटते:* काही तरुणांना वाटतं शेणाने सारवणे म्हणजे "गावंढळपणा". त्यांना पांढरा रंग म्हणजे स्टेटस वाटतो. *ड) मातीच नाही:* पूर्वी गावाजवळ माळावर माती मिळायची. आता तिथे प्लॉट पडलेत. लाल माती आणायची कुठून? *आपण काय गमावलं?* - *आरोग्य:* शेण-मातीच्या घरात उन्हाळ्यात गारवा, हिवाळ्यात उबदारपणा. AC ची गरज नाही. आता सिमेंटच्या घरात ४२ डिग्री. - *पर्यावरण:* रंगात केमिकल, VOC गॅस. शेण-माती १००% इको-फ्रेंडली. - *नातं:* सारवण म्हणजे शेजारच्या ४ बायका एकत्र येणं, गप्पा, गाणी. आता पेंटर एकटा येतो, हेडफोन लावून रंग देतो. कोतूळच्या ८२ वर्षांच्या लक्ष्मी सांगळे आजी म्हणतात, "पूर्वी दिवाळीला घर सारवलं की लक्ष्मी येते असं म्हणायचो. आता घरं चकाचक आहेत, पण लक्ष्मी टिकत नाही, कारण घरात मातीचा वासच नाही." *परत आणता येईल का?* हो. संगमनेरच्या एका शाळेने गेल्या वर्षी "माझं मातीचं घर" उपक्रम केला. मुलांनी एक दिवस शाळा शेणाने सारवली. अकोल्यातही काही तरुण फार्म हाऊसला मुद्दाम सारवण करून घेत आहेत. त्याला ते "अर्थन हाऊस" म्हणतात, परदेशात लाखो रुपये मोजून लोक हेच करतात. या दिवाळीत एक तरी खोली, निदान देवघर तरी शेणाने सारवून बघा. त्या वासात जी श्रीमंती आहे, ती ५ टक्के महाग झालेल्या बिरला व्हाईटमध्ये नाही. तुमच्या घरी अजूनही सारवण-लिपण होतं का? तुमच्या आजीची एखादी आठवण असेल तर सांगा, मी त्यावरून तुमच्या घराची गोष्ट लिहून देतो.

आपला अकोले तालुका... ना काँग्रेसचा ना भाजपाचा .... बाले किल्ला...? ... हा तर खरे कम्युनिस्ट..

बापू जन्मदिवस

अकोले,ता.१७: अकोले तालुक्यातील आदिवासी भागात गेली ३७ वर्षे पत्रकारितेच्या माध्यमातून व श्री स्वामी समर्थ शिक्षण संस्थेच्या माध्यमातून उपेक्षित ,गरीब , आदिवासी विध्यार्थ्यानी शिक्षण घ्यावे त्यांनी शाळाबाह्य होऊ नये ही  मनात  उर्मी असणारे शांताराम बापू काळे यांचा ५९वा वाढदिवस आज ५ऑगष्ट २०२४ रोजी आहे . बापूंची कारकीर्द तशी वादळीच राजूर येथिल लक्ष्मण काळे गुरुजी व गंगुबाई यांचे ते चिरंजीव ५बहिणी ३भाऊ असे त्यांचे कुटुंब वडील शिक्षक त्यांना तोटका पगार त्यामुळे इयत्ता सातवी पासून बापू रोजगाराच्या शोधात कधी दुष्काळी कामावर तर कधी बाजारहाट ,यात्रा,मध्ये किराणा मालाची विक्री तर कधी फोटो स्टुडियो मध्ये काम त्यांनी कामाची कधी लाज बाळगली नाही सतत काम व शिक्षण घेत त्यांनी सायकलवर वृत्तपत्र विक्रीचे काम केले त्यातून शिक्षण घेतले तर विमा विकास अधिकारी उत्तम जगधने यांनी त्यांची जिद्द व चिकाटी पाहून त्यांना विमा प्रतिनिधी केले त्यामुळे त्यांची आर्थिक स्थिती सुधारली तर वृत्तपत्र विक्री करताना पत्रकारिता देखील त्यांनी सुरू केल्याने विमा व्यवसायातून आर्थिक प्रश्न मार्गी लागले तर पत्रकारितेतून सामाजिक बांधिलकी चे संस्कार रुजवत त्यांचा अविरत पणे प्रवास सुरु झाला तो आजपर्यंत न थकता पत्रकारितेच्या माध्यमातून शेतकरी , ऊस कामगार , बिडी कामगार , शेतमजूर ,शिक्षक ,दूध उत्पादक,बेरोजगारी, अधिकारी , महिला युवक , संस्था , सामाजिक कार्यकर्ते ,राजकीय पुढारी यांच्याबाबत लिखाण करून योग्य कामाला  प्रसिद्धी दिलीच परंतु चुकीच्या कामाबाबत वृत्तपत्रातून समज हि दिली त्यामुळे ते सर्वच क्षेत्रात आपले वाटू लागले .पत्रकारिता करताना अनेक संकटे येऊनही ते डगमगले नाही , कधी कधी राजकीय रागही अंगावर ओढून घेतला मात्र ज्यांच्यासाठी ते काम करतात त्यांनीही पाठ फिरवली तरी जिद्द व चिकाटी आत्मविश्व्साच्या जोरावर ते सामाजिक प्रश्न सोडवतच राहिले हजारो विधार्थी त्याच्या शाळेतून शिकून गेले आज ते अधिकारी पदावर तर काही व्यवसायात प्रवीण आहेत  श्री स्वामी समर्थ शिक्षण संस्थेच्या माध्यमातून मुलींसाठी १९९२ ला मुलींचे विधालय सुरु केले तर इंग्रजी शाळा , उच्च माध्यमिक विधालय , हरीशचंद्र गडाच्या पायथ्यशी मवेशी या गावात विधालय सुरु करून तेथील विधार्थी राज्य व देश पातळीवर चमकविले ३६ कर्मचारी त्याच्या संस्थेत काम करीत असून अनेक अडचणी, खोटे आरोप  व संकटे आजही अंगावर घेत त्याचा प्रवास सुरु आहे . माजी मंत्री मधुकर पिचड हे त्याच्या कामाचे नेहमी कौतुक करतात .  कुणावरही व कोणताही प्रसंग असू ते मदतीला धावून जातात हा त्याचा स्थायी स्वभाव आहे ठाकरवाडी येथील आदिवासी गतिमंद महिला बिट्टी,तिचा दोन वर्षांचा मुलगा यांच्या जीवनावर प्रकाश झोत टाकून त्यांच्या जगण्याचे सार्थक केले तर बांगर वाडी येथील वृद्ध महिलेस सरकारी पेन्शन सुरू केली,कौठवाडी येथील वनिता भांगरे हिची शिक्षणासाठी पायपीट हे वृत्त प्रसिद्ध करून महाराष्ट्रातून मदतीचा ओघ येऊन हे कुटुंब सावरले आज वनिताचे वडील परबत आई भामाबाई यांना सरकारी पेन्शन सुरू असून कुटुंबाला घरकुल मिळाले आहे .तर वनिताला मोफत नर्सिंग साठी प्रवेश मिळाला आहे .हे सर्व बापू मुळे झाले हे विशेष बापू तर हे एक वादळ आहे . या वादळाला क्षमविण्याचे काम म्हणजे शांत करण्याचे काम आमच्या वहिनी सौ . मंजुषाताई काळे करतात त्या प्राचार्या श्री स्वामी समर्थ माध्यमिक व उच्च माध्यमिक विधालयात सेवेत असून त्याने गरीब आदिवासी मुलींना दत्तक पालक योजनेतून शिक्षणाचे कवाडे उघडून दिली आहेत  बापूना  गेली ३२ वर्षे खंबीरपणे साथ देणाऱ्या व समाजाचे आपण काही तरी देणे लागतो या भावनेतून समर्पित जीवन जगणाऱ्या या उभयंतास  नगर जिल्हा तेली समाजच्या वतीने वाढदिवसाच्या हार्दीक शुभेच्छा ...  त्याचे भावी आयुष्य आरोग्यदायी व सुख समाधानाचे जावो ... अनिल काळे

आदिवासी भागातील मुली शिक्षणापासून वंचित राहू नये,त्यांची शैक्षणिक परवड थांबावी या उदात्त हेतूने

अकोले , विनायक साळवे --आदिवासी भागातील मुली शिक्षणापासून वंचित राहू नये,त्यांची शैक्षणिक परवड थांबावी या उदात्त हेतूने श्री स्वामी समर्थ महाराज यांच्या वरील श्रद्धा व विश्वास असल्याने त्यांच्याच नावाने 1992 साली श्री स्वामी समर्थ शिक्षण संस्थेची स्थापना करून गेली 30 वर्षे संस्थापक सचिव म्हणून कार्यरत आहेत.संस्था स्थापनेसाठी कै.राघवराव पवार,कै.रमेश आरोटे,मिलिंद उमराणी, जेष्ठ पत्रकार प्रकाश टाकळकर,एम.के.बारेकर,नंदकुमार बेल्हेकर,सुमंत वैद्य,हबीब मणियार,शशिकांत ओहरा,देविदास शेलार,श्रीराम पन्हाळे ,चंद्रकांत बांगर यांनी बहुमोल मदत केली.शाळा सुरु करण्यासाठी स्वतःची जागा,इमारत नसल्याने सहकारी गोडाऊन,म्हशींच्या गोठ्यात मुलींची शाळा सुरू केली. परंतु अनधिकृत शाळा सुरू केल्याप्रकरणी सदर मुलींची शाळा शासनाने बंद केली.या निर्णयाविरुद्ध मा.उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली.मुलींसाठी शाळेची गरज मा.न्यायालयाच्या लक्षात आणून दिल्याने मा.उच्च न्यायालयाने त्यास मान्यता दिली. संस्था पदाधिकारी ,ग्रामस्थ व पालक यांची खंबीर साथ असल्याने ज्ञानदानाचा हा यज्ञ अविरतपणे चालु राहिला. मवेशी येथेही माध्यमिक विद्यालय सुरू केले,त्याच्या मान्यतेसाठीही मा.उच्च न्यायालयात धाव घ्यावी लागली. आज राजूर येथे श्री स्वामी समर्थ माध्यमिक व उच्च माध्यमिक विद्यालय व मवेशी येथे श्री स्वामी समर्थ माध्यमिक विद्यालय सुरू झाले. व आज स्वतःच्या दिमाखदार इमारतीमध्ये ज्ञानदानाचे कार्य करीत आहे.या संस्थेच्या विद्यार्थी व विद्यार्थ्यांनी राज्य व राष्ट्रीय पातळीवर क्रीडा व विज्ञान प्रदर्शनात नैपुण्य मिळविले.कालांतराने इंग्लिश मीडियम स्कुल बंद करण्याचा कटू निर्णयही घ्यावा लागला. असा शैक्षणिक विस्तार करून आपले शैक्षणिक क्षेत्रात महत्वपूर्ण योगदान दिले. आदिवासी भागातील उपक्रमशील शाळा करण्यासाठी रात्रंदिवस ध्यास घेऊन विविध अधिकारी, उद्योजक ,प्रतिभावान महिला यांची व्याख्याने आयोजित करून विद्यार्थ्यांमध्ये सकारात्मक प्रेरणा भरण्याचे काम अविरत चालू आहे .दरवर्षी 1000 विद्यार्थी शिक्षण घेत असून गरीब विद्यार्थ्यांना दत्तक पालक योजनेतून त्यांना शालेय साहित्य,गणवेश व जेवण देण्याचे काम करतात. विद्यार्थी मार्कवंत होण्याबरोबरच गुणवंत होतीलच या पद्धतीने शाळेचा आराखडा तयार करण्यावर भर असतो. सामाजिक कार्यात विशेष योगदान असणाऱ्या व मैलाचे दगड ठरलेल्या या व्यक्तिमत्वांचा संस्थेच्या मार्फत दरवर्षी समज "समाजभूषण पुरस्कार" देऊन गौरव केला जातो.यामुळे कार्य करणाऱ्यांना ऊर्जा मिळते. विद्यार्थी व समाजाला निश्चितच प्रेरणा मिळते . एका पिढीचा सत्कार्याचा वसा पुढच्या पिढीला समजून तो संक्रमित केला जातो. स्वर्गीय अपर्णाताई रामतीर्थकर ,पद्मश्री राहीबाई पोपेरे, डॉ अनिल सहस्रबुद्धे ,प्रा. प्रकाश टाकळकर ,गिरीशजी कुलकर्णी, निसर्ग संगोपीनी हेमलताताई पिचड अशा अनेक मान्यवरांना त्यांच्या प्रेरणादायी कार्यामुळे गौरविण्यात आले आहे. कुरकूटवाडी ते त्र्यंम्बकेश्वर पायी दिंडी त्यांचेकडे एक तपापासून (१२वर्षे)येत असून त्यांना भोजन,निवास, व्यवस्था ते करतात असे असले तरी एक यशस्वी पुरुषामागे एक स्त्री असते आणि बापूंच्या मागे प्राचार्या सौ मंजुषा वहिनी अविरत व खंबीर पणे त्यांच्या पाठीमागे उभ्या आहेत ,अनेक संकटे आली मात्र बापू डगमगले नाही त्याचे कारण त्यांच्या सौभाग्यवती होय .सामाजिक बांधलकीतून हे कुटुंब काम करते. दोन मुले इंजिनीअर पदवीधर असून त्यांना कन्या रत्न नसले तरी शाळेतील गरीब मुलींना दत्तक घेऊन त्यांच्या शाळेचा गणवेश खर्च करतात,त्यांच्या या कार्यास सलाम. तसेच अहमदनगर जिल्हा तेली समाज उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत असून त्या माध्यमातून ही गरीब विद्यार्थ्यांना मदत मिळवून दिली. राजूर तेली समाजाचे ट्रस्टी म्हणून कार्यरत आहे. अकोले तालुका तेली समाज सल्लागार,अकोले तालुका पत्रकार संघाचे माजी उपाध्यक्ष व माजी सचिव, संगमनेर अकोले पत्रकार संघ सदस्य,नगर जिल्हा पत्रकार संघ सदस्य,राजूर प्रेस क्लबचे अध्यक्ष अशा विविध पदांच्या जबाबदाऱ्या सक्षमपणे पार पाडीत आहे. नगर जिल्ह्यातील समाजातील अग्रगण्य व्यक्तीमत्व असून समाजहित जपणारे पत्रकार आहे. पत्रकारिता क्षेत्रातील एक समाजसेवक, शिक्षण पंढरीचे वारकरी ,अन्यायाविरुद्ध वाचा फोडणारा हक्काचा माणूस, विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी व्यक्तिमत्व, वाळवंटातही बाग फुलविण्याचे स्वप्न पाहणारे सकारात्मक व्यक्तिमत्व, विधायक कार्यासाठी नेहमी तत्पर असणारे व्यक्तिमत्व, विद्यार्थी हितासाठी नेहमी कार्यरत असणारे व्यक्तिमत्व म्हणून बापूंनी आपली ओळख निर्माण केली आहे. समाजहितासाठी "कुसुमादपी कोमलानी "तर अन्यायाविरुद्ध "वज्रादपी कठोराणि" या भूमिकेत बापूंनी स्वतःला ढाळून घेतले आहे. माणसांच्या या गर्दीत अनेक चेहरे भेटतात. काही चांगले, काही वाईट काही ,कधीच लक्षात न राहणारे आणि काही कायमचे मनात घर करणारे.. मनात घर करणारी जी अनेक माणसं जगतांना लाभली त्यातले तुम्ही एक..! म्हणूनच आपणास वाढदिवसानिमित्त आपुलकीच्या हार्दिक शुभेच्छा

आदरणीय मंजुषाताई,

taluka FRIDAY, MAY 28, 2021 मा. प्राचार्य सौ. मंजुषा शांताराम काळे मा. प्राचार्य सौ. मंजुषा शांताराम काळे "दुरितांचे तिमिर जावो । विश्व स्वधर्मेसूर्ये पाहो । जो जे वांछील तो ते लाहो । प्राणिजात ॥" - संत ज्ञानेश्वर माऊली आदरणीय मंजुषाताई, आपणास आनंदोत्सव चॅरिटेबल ट्रस्टच्या वतीने दिला जाणारा राज्यस्तरीय प्रतिष्ठेचा 'संस्थात्मक कार्यकर्ता गौरव पुरस्कार' प्रदान करताना संस्थेला अतिशय आनंद होत आहे. ताई आपण आपली आवश्यक अशी एम.ए., एम.एड. अर्हता प्राप्त करून; आदिवासी भागात शिक्षिका म्हणून सेवा करण्याचे असिघाराव्रत घेतलेत. गत पंचवीस वर्षांपासून आपण 'श्री स्वामी समर्थ सेवा संस्था' संचालित 'समर्थ कन्या प्रशाला' या संस्थेत राजूर येथे सेवारत आहात. त्याचबरोबर आपण त्या संस्थेच्या उभारणीत सिंहाचा वाटा असून; आपल्या आदिवासी मुली व महिला यात शैक्षणिक व सामाजिक प्रबोधनाचे काम करीत आहात. आदिवासी भागातील नापास झालेल्या मुलींना प्रोत्साहन देऊन त्यांच्यासाठी पुन्हा शिक्षणाची दारे खुली करण्याचे काम आपण सुरू केलेत. आदिवासी भागात असे काम करणे हे अतिशय अवघड कार्य होते. या प्रयत्नांतूनच आपण सामाजिक व शैक्षणिक प्रबोधनाची, राष्ट्रीय दृष्टी असलेल्या, सेवाभावी, धुरीण कार्यकर्त्यांच्या सकारात्मक सहाय्याने; संस्थात्मक कार्यास सुरुवात केलीत. गाईच्या गोठ्यात बीस विद्यार्थिनींना घेऊन सुरू केलेल्या कार्याचा आता वटवृक्ष झाला आहे. आता एक हजार कन्या या विद्यालयाचा लाभ घेत आहेत. हे केवळ आपली सेवावृत्ती, जिद्द आणि चिकाटी यामुळेच शक्य झाले आहे. या शैक्षणिक कार्याबरोबरच आपण हुंडाबंदी, बालविवाह प्रतिबंध, युवती सक्षमीकरण, आरोग्य शिबिरे, पर्यावरणपूरक कार्यक्रमांतर्गत पाणी बचत कार्यक्रम, लेक वाचवा लेक शिकवा, महिला प्रबोधन व सक्षमीकरण मेळावे, संस्कारवर्ग अशा कार्यक्रमांच्या माध्यमातून; सामाजिक प्रबोधन, पर्यावरण संरक्षण आणि राष्ट्रीय प्रश्न सोडवणूक; असे महत्त्वाचे कार्य करीत आहात. आपण राष्ट्रीय एकात्मता फेलोशिप, बालविवाह प्रतिबंध यासाठी प्रबोधक व्याख्याने, या गोष्टी करण्यात पुढाकार घेतलात. कोणतीही शिक्षणसंस्था आणि त्यातील आचार्य, प्राचार्य ह्या व्यक्ती केवळ व्यवसाय म्हणून कार्य करीत नसतात; तर 'विश्व मोहरे लावावे' यासाठीचा सेवा व प्रबोधनाचा यज्ञ करीत असतात. या सेवाव्रताचा आपण वस्तुपाठ आहात. समाजाने शासनाने आपल्या या ध्येयनिष्ठ सेवाकार्याची नोंद घेऊन आपल्याला मार्गदर्शक, प्रबोधक आणि उपक्रमशील प्राचार्य म्हणून गौरविले आहे. आपले जलसंधारणाचे कार्य हे वाखाणण्यासारखे आहे. याशिवाय आपण राष्ट्रीय वृत्ती जोपासण्यासाठी पालक समुपदेशन, गडकोटकिल्ले स्वच्छता अभियान, इफ्तार पार्टी आयोजनातून सामाजिक समरसता संदेशन, शालाबाह्य विद्याथ्र्यांना शिक्षणप्रवाहात आणण्याचे कार्य, वाचन संस्कृती अभिवृद्धी ही वैशिष्ट्यपूर्ण कार्येकरीत आहात. आदिवासी भागात हे कार्य करणे म्हणजे सत्वपरीक्षा होय. आपण ह्या सत्वपरीक्षेत उत्तीर्ण झालातच. इतरांनाही या कार्यात जोडता आहात. माणूस घडविण्यासाठीचे ऋषीकार्य आपण करीत आहात. आपल्या द्या, उपेक्षित आणि वंचितांसाठीच्या कार्यास अभिवादनपूर्वक संस्थात्मक कार्यकर्ता गौरव पुरस्कार देऊन गौरवितांना, हे सन्मानपत्र प्रदान करीत आहोत. आपल्या पुरस्कार स्वीकृतीने पुरस्काराची प्रतिष्ठा वाढली आहे. अभिनंदन आणि आभार

वैभव २०२४

2024 ची आशा-

वैभवराव पिचड ...गत विधानसभा निवडणुकीत अकोले तालुक्यात मोठा राजकीय बदल झाला.या बदलामुळे तालुक्यातील लोकांच्या आशा-अपेक्षा फार मोठ्या प्रमाणात वाढल्या होत्या मात्र दीड दोन वर्षातच तालुक्यातील लोकांचा भ्रमनिराश झाला.भावनेच्या भरात मागील विधानसभा निवडणुकीत आपल्या कडून चूक झाल्याचे आता अनेक जण बोलून दाखवीत आहे.तालुक्यातील राजकीय वाऱ्याची दिशा बदलू लागली आहे.2024 साठी लोक पुन्हा माजी आमदार वैभवराव पिचड यांच्या कडे अपेक्षेने पाहू लागले आहेत. मागील विधानसभा निवडणुकीत अनेक सर्वसामान्य माणसांनी,कार्यकर्त्यांनी पदरमोड करीत प्रचार केला.विकासाला मोठी गती मिळेल या अपेक्षेने बदल घडून आणला.निवडणूक प्रचारातील लहान मोठ्या आश्वासणांना लोक भुलले.पण आता वास्तवाची जाणीव झाल्यानंतर चूक झाल्याचे अनेकांना वाटू लागले आहे.लोकप्रतिनिधींच्या दुर्लक्षा मुळे प्रशासनावर कुणाचाही अंकुश राहिलेला नाही.तालुक्यात अवैध धंद्यांचा सुळसुळाट झाला आहे.गावोगाव ग्रामसभेत लोक त्याविरुद्ध आवाज उठवत आहेत.गावातील अवैध दारू विक्री बंद व्हावी म्हणून पद्मश्री राहीबाई पोपरे यांना अवैध व्यवसायावर हल्ला बोल करावा लागला.स्वतःच्या गावातील पोलीस ठाण्यात कुणीही पोलीस कर्मचारी उपस्थित नसल्याचा अनुभव दस्तुर खुद्द लोक प्रतिनिधींना आला.अकोलेची एम आय डी सी लिंगदेव च्या घाटातच अडकली.तीन वर्षात तालुक्यात साधा बंधारा झाला नाही की वीज वितरण व्यवस्थेचे बळकटीकरण झाले नाही. निळवंडेचे उच्च स्तरीय कालवे,निळवंडेच्या उड्डाण पूल,32 गाव पाणी योजना अशा अनेक प्रकल्पांची रखडपट्टी सुरूच आहे.कोरोना काळात लोकांचे मोठे हाल झाले.वेळेवर वैद्यकीय मदत न मिळाल्यामुळे अनेकांना आपल्या जवळच्या नातेवाईकांना गमवावे लागले.कोरोना काळात आलेल्या अव्वाच्या सव्वा वीज बिलांचा सामान्य माणसाला मोठा आर्थिक फटका बसला.तालुक्यात सुरू असणाऱ्या रस्ते आणि इतर कामांच्या दर्जा बाबत माध्यमांत सातत्याने बातम्या येत आहेत.पद्मश्री राहीबाई पोपेरे यांनीच आपल्या गावच्या रस्त्याच्या सुरू असणाऱ्या कामाबद्दल तीव्र संताप व्यक्त केला. गतवर्षी वेळेवर कारखान्याने ऊस न नेल्यामुळे शेतकऱ्यांना मोठा फटका बसला.लोकांच्या जीवनमानात सुधारणा होईल ,प्रशासनाकडून अडवणूक होणार नाही,अर्थिक उन्नती होऊ शकेल असे कोणतेही काम तीन वर्षात झाले नाही.गावातील रस्ते,ग्रामपंचायत व तलाठी कार्यालये,सभामंडप यालाच स्वातंत्र्याच्या 75 वर्षानंतरही विकास म्हणत ढोल वाजविले जात आहेत. या सर्वांचा परिणाम लोकांच्या मानसिकतेत झाला आहे.माजी आमदार वैभवराव पिचड यांच्या कडे लोक पुन्हा अपेक्षेने पाहू लागले आहेत. लोकांना माजी मंत्री मधुकरराव पिचड यांच्या कार्यकाळात झालेल्या विकास कामांची आठवण होऊ लागली आहे.विविध प्रकारे लोक पिचड पिता पुत्रांबद्दलची आपली भावना उघडपणे व्यक्त करू लागले आहेत. सत्तेवर असताना सत्तेच्या माध्यमातून विकास योजना राबविण्यासाठी सतत आग्रही भूमिका घेणाऱ्या माजी आमदार वैभवराव पिचड यांनी सत्ता नसताना विकासाच्या प्रश्नांवर,जनतेच्या जिव्हाळ्याच्या प्रश्नांवर संघर्षाची भूमिका तेव्हड्याच ताकतीने पार पाडली आहे,पार पाडत आहेत .विकास आणि संघर्ष या दोन्ही भूमिका सहजतेने पार पाडणारे असे राजकीय नेतृत्व तसे दुर्मिळच म्हणावे लागेल . विधानसभा निवडणुकीत वैभवराव पिचड याना धक्कादायक पराभव स्वीकारावा लागला.राज्यातही विरोधी पक्षांचे सरकार आले .पण या पराभवाने ते खचले नाहीत .एक जबाबदार विरोधी पक्ष नेत्याची भूमिका त्यांनी अडीच वर्षे तालुक्यात सक्षमपणे बजावली.तालुक्यातील प्रश्न सोडवण्यासाठी त्यांनी वेळोवेळी सरकार बरोबर केलेला पत्रव्यवहार असो की प्रसंगी जनतेला भेडसावणाऱ्या लहान मोठ्या प्रश्नांवर रस्त्यावर उतरून केलेला संघर्ष असो,यातून दिसली ती जनहिताची तळमळ,आता राज्यातील सत्ता बदलानंतर त्यांची भूमिका बदलली आहे. 2019 नंतर त्यांचे अनेक जेष्ठ सहकारी त्यांना सोडून सत्ताधारी पक्षात गेले .पण या राजकीय वावटळीतही ते ठाम पणे उभे होते .कार्यकर्त्यांना धीर देत विचलित न होता ताकदीने उभे राहण्याचे आवाहन त्यांनी आपल्या कार्यकर्त्यांना केले .त्यांच्या या भूमिकेमुळे विधानसभा निवडणुकीत त्यांचेवर नाराज असणारी तरुणाई पुन्हा त्याच्या जवळ येऊ लागली आहे .गावोगाव त्यांचे उत्स्फूर्त स्वागत होतांना दिसत आहे. नम्र स्वभाव,अंगी सुसंस्कृतपणा, मात्र अन्यायाविरुद्ध लढा देणारा म्हणून त्यांनी आपली ओळख संपूर्ण तालुक्यालाच नव्हे तर राज्याला करून दिली. प्रत्येक गावातील त्यांचा संपर्क व संवाद हा सध्या त्यांचा उत्साह वाढविणारा दिसत आहे.त्यामुळे कार्यकर्तेही उत्साहाने सक्रिय झालेले दिसत आहे. मागील अडीच वर्षात विरोधी सत्ता असतांना तालुक्यातील सर्व विरोधकांनी एकत्र येत त्यांचे खच्चीकरण करण्याचा प्रयत्न केला,राजकारणात ते एकटे पडले,पण खचले नाही.अगस्ती कारखाना निवडणुकीत त्यांना फटका बसला तरीही न डगमगता अमृतसागर दूध संघात एकहाती सत्ता आणून टायगर अभि जिंदा है हे दाखवून दिले. अकोले नगरपंचायत निवडणुकीत सुद्धा त्यांनी एक हाती विजयश्री खेचून आणली.अनेक विकास सोसायट्या त्यांना मानणाऱ्या कार्यकर्त्यांनी जिंकल्या.यापूर्वी ते कधीही सोसायटीच्या निवडणुकीत लक्ष घालत नव्हते पण यावेळी त्यांनी त्यात आवर्जून लक्ष घातले.आणि सोसायट्या वर वर्चस्व मिळविले. पुढील जिल्हा बँकेचया निवडणुकीत याचा त्यांना निश्चितच लाभ होणार आहे.महानंदा च्या संचालक पदावरही त्यांची बिनविरोध निवड झाली त्यामुळे पुन्हा एकदा राज्य पातळीवर काम करण्याची संधी त्यांना मिळाली आहे. कोरोनाच्या काळात तालुक्यात अनेक सामाजिक उपक्रम राबविले, रुग्णांना,गरिबांना,आदिवासी बांधवाना मदत केली.त्यांच्या विविध प्रश्नांवर पत्रव्यवहार करीत तत्कालीन सरकारलाही निर्णय घेण्यास भाग पाडले. जे काम विद्यमान आमदाराने करणे गरजेचे असताना ती कामे माजी आमदार पिचड यांनी मार्गी लावली. तालुक्याच्या दृष्टीने जी विकास कामे प्रलंबित आहे,होणे गरजेचे आहे त्याबाबत मुख्यमंत्री, राज्यपाल, विरोधी पक्षनेते, संबंधित विभागाचे मंत्री,सचिव,जिल्हाधिकारी, इतर विभागाचे प्रमुख अधिकारी यांचे कडे पत्रव्यवहार करून सातत्याने पाठपुरावा चालू ठेवला. आता राज्यातील सत्ता बदलानंतर यातील अनेक प्रश्न मार्गी लागतील यात संदेह नाही.त्यांच्या या धडपडी मुळे जनतेमध्ये त्यांचे बद्दल ची आपुलकी वाढत चालल्याचे दिसत आहे. त्यांच्या संघर्षाची व आदिवासी समाजासाठी असलेली तळमळ पाहून भाजप पक्षनेतृत्वाने त्यांना राष्ट्रीय पातळीवर काम करण्याची संधी देण्याच्या दृष्टीने भाजप अनुसूचित जनजाती मोर्चाच्या राष्ट्रीय मंत्री म्हणून नियुक्ती करून त्यांचा सन्मान केला. भाजपच्या कारकिर्दीत पहिल्याच वेळी राष्ट्रीय पातळीवर काम करण्यास संधी मिळणारे पिचड हे एकमेव अपवाद असतील.त्यांच्या वर एका राज्याच्या विधानसभा निवडणुकीत निरीक्षक पदाची जबाबदारी येणार होती,मात्र पिचड यांनी भाजप ची कार्यप्रणाली,विचारधारा समजून घेऊन मला काम करू द्या, असे म्हणत मोठी संधी त्यांनी नम्रपणे नाकारली . दिल्ली येथील पक्षाच्या पहिल्याच मिटिंग मध्ये त्यांनी आपल्या कामाची वेगळी छाप पाडली.त्यांनी आपली निवड सार्थ ठरविली आहे. तालुक्यातील राजकीय घडामोडी त्यांना त्रासदायक ठरतात की,अशी शंका सर्व सामान्य जनतेच्या मनात येत होती.मात्र ज्यांनी साथ सोडली ते पाहून वैभवराव पिचड यांनी सर्व जिवाभावाच्या कार्यकर्त्यांना धीर दिला.मी खंबीर आहे.असा विश्वास दिला. व पहाता पहाता तरुणाई ने त्यांना साथ देण्याचा निर्णय घेतला. आणि गावोगावचे युवक, महिला यांनी प्रत्यक्ष भेट घेऊन आम्हीं तुमच्या बरोबर आहोत असा पाठींबा दिला.तालुक्यात भाजप पक्ष रुजनार नाही अशी चर्चा होत असताना प्रत्यक्षात मात्र वेगळेच चित्र दिसायला लागले.जे सोडून गेले त्यांची जागा भरून काढण्यासाठी नवीन युवक एकत्र आले. आणि गावागावात भाजपच्या शाखा सुरू व्हायला लागल्या.नवीन जोश भाजप कार्यकर्त्यांनी आणला. त्यांचे नेत्तुत्व मान्य करीत असल्याचे वातावरण तालुक्यातील जनता पाहू लागली.विरोधकावर टीका करताना कधी पातळी सोडून बोलले नाही.मोठ्यांना सन्मानाने वागणूक देणे ही त्यांना त्यांच्या आई वडिला कडून मिळालेली शिकवण जनतेला दिसू लागली. सर्व कार्यकर्त्यांना मानाने वागणूक देणारे नेत्तुत्व त्यांच्या रूपाने तरुणांना आकर्षित करू लागल्याचे चित्र दिसत आहे.40 वर्षे काय विकास केला ही जनता विसरली नाही मात्र विरोधी नेते जाणून बुजून राजकारण करत आहेत. हे आता जनतेला हळुहळू कळायला लागले. हे मात्र नक्की, व पुन्हा एकदा तालुक्यात पिचड यांच्या रूपाने आमदार म्हनुन जनता त्यांना विजयश्री मिळवून देईल व पुन्हा नव्या उत्साहात विकास कामासाठी तालुक्यात 'वैभवपर्व' सुरू होईल असा विश्वास भाजपचे कार्यकर्ते व पिचड समर्थक व्यक्त करत आहेत. अमृतसागर दूध संघ निवडणुकीत एक हाती सत्ता मिळविली त्यांच्या पारदर्शी व काटकसरी च्या कारभाराला दूध उत्पादकांनी स्वीकारले.मागील 7 वर्षाच्या अध्यक्षपदाच्या कार्यकाळात दरवर्षी त्यांनी दूध उत्पादकांना सर्वाधिक रिबेट दिला. कोरोना काळात तसेच लंपी आजाराच्या साथीच्या काळात दूध उत्पादकांना आधार देण्याचे काम त्यांचे मार्गदर्शनाखाली दूध संघाने केले.कर्जबाजारी अससेला दूध संघ कर्जमुक्त करीत उर्जितावस्थेत आणला. दूध संघाच्या अध्यक्ष पदाच्या कार्यकाळात त्यांनी आपले प्रशासकीय कौशल्य सिद्धा केले आहे. तालुक्यातील बहुसंख्य ग्रामपंचायती,विकास सोसायटी वैभवराव पिचड नेतृत्वाखाली ताब्यात आल्या आहेत.भविष्यात होणाऱ्या जि प ,पं स,बाजार समिती, खरेदी विक्री संघ यात योग्य माणसांना संधी देऊन या संस्थाही भाजप ताब्यात घेण्याचे त्यांनी नियोजन केलेले दिसुन येते. त्यांचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे कोणत्याही क्षेत्रात निर्णय घेतांना ते सर्वांगीण अभ्यास करतात. त्यांच्या या अभ्यासपूर्ण गुणांमुळे लहान सहान बाबही त्यांच्या नजरेतून सुटत नाही.त्यांचे हे वैशिष्ट्य अनेक बैठकांमध्ये दिसून येते. त्यांच्या अभ्यासपूर्ण वृत्ती मुळे तसेच पारदर्शी व्यक्तिमत्वा मुळे सध्याच्या शिंदे -फडणवीस सरकार मध्ये त्यांच्या शब्दाला मान आहे,त्यांनी सांगितलेले कोणतेही काम मार्गी लागत आहे.उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस ,तसेच जिल्ह्याचे पालकमंत्री राधाकृष्ण विखे पाटील यांचा त्यांच्यावर विशेष वरदहस्त आहे.त्यामुळेच माजी आमदार हा शब्द विसरून जनता आता त्यांच्या कडे आमदार म्हणूनच पहात आहे. हीच बाब त्यांना 2024 मध्ये पुन्हा एकदा आमदार करणार आहे.